Vì sao bé hay ốm vặt? Cách phòng tránh trẻ hay ốm vặt

1. Đâu là nguyên nhân gây ốm vặt ở trẻ?

Nguyên nhân khiến bé hay ốm vặt chủ yếu đến từ việc hệ tiêu hóa, miễn dịch chưa hoàn thiện nên cơ thể chưa đủ sức chống chọi trước các yếu tố gây hại ngoài môi trường. Bên cạnh đó, trẻ còn hay ốm vặt vì chế độ dinh dưỡng thiếu chất, chế độ sinh hoạt không lành mạnh hoặc tác dụng phụ của thuốc kháng sinh.

1.1 Hệ tiêu hóa và miễn dịch chưa hoàn thiện

Các chuyên gia cho biết, từ 6 tháng trở đi, miễn dịch ‘thụ động’ (kháng thể IgA, IgG) trẻ nhận từ mẹ khi ở giai đoạn bào thai và khoảnh khắc da kề da đầu đời sụt giảm dần (1); cùng lúc hệ miễn dịch cơ thể chưa hoàn thiện, chưa thể xây dựng ‘tấm chắn’ miễn dịch ‘chủ động’ vững chắc (2). Vì thế, từ khoảng thời gian này đến 4 tuổi, cơ thể bé có ‘khoảng trống miễn dịch’ nên hại khuẩn dễ xâm nhập và dẫn tới ốm vặt thường xuyên (3). Song song, 70% hệ miễn dịch của cơ thể nằm ở đường ruột, nên nếu đường ruột không khỏe thì khả năng trẻ hay ốm vặt rất cao (4).

1.2 Liên quan đến chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng là một trong các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới đề kháng của bé trước các yếu tố có hại ngoài môi trường. Nếu trẻ ăn uống đủ chất thì cơ thể khỏe mạnh, đề kháng tốt. Ngược lại, trẻ ăn uống thiếu chất, mất cân bằng dinh dưỡng thì không chỉ chậm lớn, mà còn dễ ốm vặt (5).

1.3 Môi trường sống, thời tiết và thói quen sinh hoạt

Cùng với chế độ dinh dưỡng, nguyên nhân trẻ hay ốm vặt còn đến từ những yếu tố liên quan đến môi trường sống, thời tiết và chế độ sinh hoạt. Trong đó:

• Thay đổi thời tiết lúc giao mùa: 

Thời tiết nắng mưa thất thường khiến nhiệt độ thay đổi đột ngột và độ ẩm cao - là điều kiện thuận lợi cho hại khuẩn phát triển. Còn trẻ em lại là đối tượng có đề kháng kém nên vi khuẩn có hại xâm nhập, dẫn tới bệnh vặt.

• Tiếp xúc khói thuốc thụ động: 

Hít khói thuốc thụ động làm cho đường hô hấp và ống tai của bé kích ứng mạnh. Điều này gây ra nhiều vấn đề sức khỏe như nhiễm trùng đường hô hấp, hen suyễn,...

• Vệ sinh cá nhân kém, ít vận động hoặc thiếu ngủ: 

Trẻ không vệ sinh cá nhân sạch sẽ, hay thường xuyên đưa tay lên mắt, mũi, miệng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus xâm nhập. Đồng thời, thói quen lười vận động ở trẻ dẫn tới ốm vặt thường xuyên, bởi điều này ảnh hưởng tới quá trình sản xuất tế bào miễn dịch và lưu thông máu. Ngoài ra, một nghiên cứu trên PubMed đề cập rằng thiếu ngủ cũng khiến cơ thể giảm sản xuất protein bảo vệ (cytokine) và số lượng bạch cầu chống nhiễm trùng, nên bé hay ốm vặt (6).

1.4 Ảnh hưởng khi dùng kháng sinh

Sử dụng kháng sinh dài ngày hoặc dùng không đúng liều lượng bác sĩ chỉ định có thể khiến trẻ mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Về lâu dài, miễn dịch của bé suy giảm và dễ ốm vặt hơn so với bạn bè cùng tuổi, vì sức khỏe đường ruột có liên hệ mật thiết với đề kháng (7).

2. Trẻ hay ốm vặt có sao không?

Bé hay ốm vặt (như ho, sốt, sổ mũi, viêm họng,... mỗi 6 - 8 lần/năm) là hiện tượng bình thường vì đây là cách miễn dịch tự thân của con tập làm quen với môi trường sống. Tuy nhiên không vì thế bố mẹ chủ quan, do đôi khi ốm vặt có thể liên quan đến bệnh lý suy giảm miễn dịch nếu có các biểu hiện nghiêm trọng như chàm nặng, nhiễm trùng, tiêu chảy kéo dài,...

Tốt nhất, mỗi khi bệnh vặt, phụ huynh nên đưa con đi khám càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ dựa trên tình trạng sức khỏe thực tế của trẻ và thăm khám để xác định nguyên nhân, hướng dẫn xử trí phù hợp.

3. Lưu ý gì khi chăm sóc trẻ ốm vặt?

Thông tin từ Dịch vụ Y tế Quốc gia của Anh (NHS) có chia sẻ cách chăm sóc trẻ hay ốm vặt là bù nước, bù khoáng kịp thời; tạo điều kiện nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt; bổ sung dưỡng chất qua đa dạng thực phẩm, chế biến dễ tiêu hóa,... (8). Bố mẹ có thể tham khảo như sau:

• Giữ không gian nơi bé nghỉ ngơi luôn thoáng khí, mát mẻ, tránh gió lùa trực tiếp.
• Tích cực bù nước cho trẻ bằng sữa, nước ấm, nước súp, nước canh,... hoặc cân nhắc dùng thêm Oresol (khi bị tiêu chảy) theo chỉ định của bác sĩ.
• Cho trẻ nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ (nếu có).
• Cho bé ăn uống đủ chất, lựa chọn các món nhẹ bụng và dễ tiêu hóa (như cháo, súp,...) và tránh đồ chiên rán, nhiều gia vị, thức uống nhiều đường,...
• Theo dõi tình trạng sức khỏe của con sát sao và đưa đến bác sĩ ngay lập tức nếu trở nặng.
• Không tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào nếu chưa tham vấn ý kiến bác sĩ/dược sĩ.

4. Cách phòng tránh trẻ hay ốm vặt hiệu quả

Để hạn chế tình trạng bé hay ốm vặt, bố mẹ nên thiết kế cho con chế độ ăn khoa học (đặc biệt tăng cường thực phẩm chứa lợi khuẩn) và duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh. Song song, phụ huynh giúp trẻ giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ và dọn dẹp không gian sinh hoạt thường xuyên.

4.1 Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, đa dạng

Sức khỏe đường ruột liên quan mật thiết với sức đề kháng. Đồng thời, chế độ dinh dưỡng quyết định đến khả năng chống chịu của cơ thể bé trước yếu tố có hại. Do đó, cách phòng tránh trẻ hay ốm vặt đầu tiên là bố mẹ nên cho ăn đủ chất và chọn cách chế biến vừa ngon miệng, vừa dễ tiêu (như hấp, luộc, xào ít dầu,...). Đặc biệt, phụ huynh hạn chế cho bé ăn thực phẩm chế biến sẵn, nhiều gia vị, đồ ngọt,... vì sẽ làm mất cân bằng vi sinh ở ruột và gây suy giảm miễn dịch (9).

4.2 Khuyến khích trẻ vận động, vui chơi ngoài trời

Bố mẹ khuyến khích bé ra ngoài vui chơi và vận động cơ thể ít nhất 30 phút đến 1 giờ/ngày giúp kích thích lưu thông máu song song tăng sản xuất tế bào miễn dịch hiệu quả. Qua đó hỗ trợ trẻ trao đổi chất tốt và tăng đề kháng tự nhiên để phát triển khỏe mạnh. Một số bài tập vừa sức với bé là đi bộ, chạy bộ, đạp xe, nhảy dây,... (9).

4.3 Đảm bảo trẻ ngủ ngon, đủ giấc

Ngủ sâu và đủ giấc cũng là một cách phòng tránh trẻ hay ốm vặt hiệu quả. Bởi khi ngủ cơ thể của bé không chỉ nghỉ ngơi, lấy lại sức; mà còn là lúc sản xuất protein bảo vệ, từ đó cải thiện sức đề kháng tự nhiên (9). Thời gian ngủ sẽ khác nhau ở mỗi trẻ, để con ngủ ngon, sâu giấc hơn, mẹ nên chuẩn bị không gian phòng ngủ yên tĩnh, ánh sáng phù hợp, nhiệt độ không khí lý tưởng và có thể bật nhạc êm dịu.

4.4 Dạy trẻ giữ vệ sinh cá nhân

Giữ vệ sinh cá nhân giúp bé bảo vệ sức khỏe, ngăn ngừa bệnh truyền nhiễm và hình thành thói quen sống tự lập. Một số hoạt động trẻ có thể thực hiện là rửa tay trước khi ăn/sau khi đi vệ sinh, chải răng 2 lần/ngày, tắm gội và thay quần áo mới hàng ngày,...

4.5 Cho trẻ tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch theo khuyến cáo

Thêm một cách phòng tránh trẻ hay ốm vặt hiệu quả khác là tiêm phòng đầy đủ và đúng lịch theo khuyến cáo. Điều này giúp cơ thể bé tự tạo kháng thể chống lại các bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm trùng. Các mũi vắc-xin quan trọng bố mẹ nên tuân thủ là vắc-xin Lao, vắc-xin Viêm gan B, vắc-xin Bạch Hầu - Ho gà - Uốn ván, vắc-xin Hib, vắc-xin Sởi - Rubella, vắc-xin Viêm não Nhật Bản, vắc-xin Phế cầu, vắc-xin Rota vi-rút,...

Ngoài ra, bố mẹ chú ý thêm rằng:

• Giữ không gian sinh hoạt của trẻ thông thoáng, trong lành, tránh khói thuốc.
• Hạn chế đưa bé đến nơi đông người thường xuyên và luôn đeo khẩu trang cho con khi ra ngoài.
• Giữ ấm cơ thể trẻ khi trời lạnh.
• Nhắc nhở bé che miệng khi ho hoặc hắt hơi và rửa tay sạch sẽ sau đó.
• Hạn chế để trẻ tiếp xúc với những ai có dấu hiệu bị ốm.

5. Khi nào nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ?

Nhìn chung, trong hầu hết trường hợp, việc trẻ bị ốm nhiều lần trong năm không phải là dấu hiệu đáng lo nếu vẫn ăn uống tốt, phát triển bình thường và hồi phục hoàn toàn sau mỗi lần bệnh. Tuy vậy, nếu con gặp phải bất kỳ triệu chứng nào sau đây, hãy đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt:

• Tần suất ốm vặt >12 lần/năm hoặc nhiễm trùng hô hấp/nhiễm trùng tai >4 lần/năm (3).
• Biếng ăn.
• Sụt cân (3).