Trẻ bị rối loạn tiêu hóa: Nguyên nhân, triệu chứng & điều trị

1. Trẻ rối loạn tiêu hóa là như thế nào?

Trẻ em bị rối loạn tiêu hóa là tình trạng chức năng của đường tiêu hóa đang bị rối loạn, khiến hệ thống tiêu hóa không hoạt động bình thường. Khi đó, trẻ gặp khó khăn trong việc tiêu hóa thức ăn và hấp thu các chất dinh dưỡng cần thiết, vì hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng hoặc nhu động ruột co bóp bất thường.

2. Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa ở trẻ

Dấu hiệu trẻ bị rối loạn tiêu hóa thường thể hiện qua các triệu chứng như đau bụng, nôn trớ hoặc trào ngược, tiêu chảy/ táo bón, đầy hơi chướng bụng, đi ngoài phân bất thường, kèm theo biếng ăn và chậm tăng cân.

2.1 Trẻ bị đau bụng

Đau bụng là một trong những triệu chứng rất phổ biến khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa. Trẻ sẽ có thể biểu hiện qua khóc nhiều, mặt đỏ hoặc tái, chân co lên bụng, tay nắm chặt,… điều này cho thấy trẻ đang chịu những cơn đau bụng từng cơn hoặc âm ỉ do nhu động ruột bị rối loạn.

2.2 Trẻ nôn trớ 

Nôn trớ cũng là một trong những triệu chứng rối loạn tiêu hóa ở trẻ em, xuất hiện khi trẻ đang ăn hoặc sau khi ăn một thời gian ngắn. Chất ói mà trẻ nôn ra thường là thức ăn còn nguyên hoặc thức ăn chưa tiêu hóa hết.

2.3 Trẻ tiêu chảy, táo bón

Tiêu chảy là một trong những biểu hiện rối loạn tiêu hóa ở trẻ em dễ nhận biết. Khi hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả, trẻ có thể đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, kèm theo mệt mỏi, chán ăn hoặc nôn.

Ngược lại, một số trẻ có biểu hiện rối loạn tiêu hóa là táo bón. Theo đó, khi nhu động ruột suy giảm hoặc hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng, phân trở nên khô và cứng khiến trẻ đi ngoài khó khăn, thậm chí vài ngày mới đi một lần.

>> Xem thêm: Phân trẻ bị táo bón như thế nào? Có dấu hiệu gì khác không?

2.4 Trẻ thường ợ hơi, chướng bụng

Trẻ bị rối loạn tiêu hóa dễ gặp tình trạng đầy hơi, chướng bụng. Dấu hiệu nhận biết bao gồm bụng căng và trướng hơn bình thường, kèm theo việc trẻ ợ hơi liên tục do khí tích tụ trong đường tiêu hóa không được thoát ra kịp.

2.5 Trẻ đi ngoài phân bất thường

Một dấu hiệu khác của rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ là tình trạng phân bất thường. Phân trẻ bị rối loạn tiêu hóa thường rất lỏng, phân nhầy hoặc phân sống, tức là vẫn còn các mảnh thức ăn chưa được tiêu hóa hoàn toàn. Nguyên nhân thường liên quan đến sự mất cân bằng vi sinh đường ruột (loạn khuẩn), khiến quá trình tiêu hóa thức ăn bị ảnh hưởng.

2.6 Trẻ biếng ăn, chậm tăng cân

Khi trẻ rối loạn tiêu hóa, khả năng hấp thu dinh dưỡng giảm, dẫn đến trẻ thường biếng ăn, ăn ít hoặc bỏ bữa. Tình trạng này kéo dài có thể khiến trẻ chậm tăng cân, ảnh hưởng đến sự phát triển chiều cao, cân nặng và sức khỏe tổng thể, đồng thời khiến trẻ mệt mỏi, thiếu năng lượng cho các hoạt động hàng ngày.

3. Nguyên nhân nào khiến trẻ bị rối loạn tiêu hóa?

Bé bị rối loạn tiêu hóa có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm hệ miễn dịch còn non yếu, chế độ ăn uống và môi trường sống chưa phù hợp, việc sử dụng kháng sinh, hoặc mắc phải một số bệnh lý như viêm ruột, bệnh Celiac, lồng ruột, xoắn ruột…

3.1 Hệ miễn dịch của trẻ còn yếu

Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, vì vậy trẻ rất dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công đường tiêu hóa, dẫn đến rối loạn chức năng tiêu hóa. Khi hệ miễn dịch chưa đủ mạnh, trẻ dễ bị vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng xâm nhập, gây tiêu chảy, nôn trớ, đầy bụng, chướng hơi và các triệu chứng khó chịu khác. 

3.2 Chế độ ăn uống và môi trường sống

Chế độ ăn chưa hợp lý, quá nhiều thực phẩm khó tiêu hoặc thức ăn nhanh, đồ ngọt cũng như việc trẻ ăn không đúng giờ, ăn quá no hoặc thiếu chất xơ đều có thể gây rối loạn tiêu hóa. Hệ tiêu hóa non nớt của trẻ chưa thể thích nghi nhanh với những thay đổi này, dẫn đến các triệu chứng như táo bón, tiêu chảy hay đầy hơi. 

Bên cạnh đó, trẻ cũng có thể bị rối loạn tiêu hóa nếu sống trong môi trường ô nhiễm, kém vệ sinh, tiếp xúc với nước, thực phẩm hoặc đồ chơi không sạch sẽ dễ nhiễm vi khuẩn, virus,...

3.3 Do sử dụng thuốc kháng sinh

Ở trẻ nhỏ, nếu sử dụng thuốc kháng sinh sai cách có thể dẫn đến rối loạn vi sinh, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng. Hệ quả là trẻ có thể bị tiêu chảy, đau bụng, đầy hơi hoặc đi ngoài phân bất thường.

3.4 Trẻ mắc một số bệnh lý

Một số bệnh lý đường tiêu hóa hoặc toàn thân cũng có thể là nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ. Ví dụ, viêm ruột, bệnh Celiac, lồng ruột, xoắn ruột hay hội chứng kém hấp thu đều làm trẻ khó tiêu hóa và hấp thu thức ăn, dẫn đến tiêu chảy, táo bón, đầy hơi, nôn trớ,...

4. Rối loạn tiêu hoá ở trẻ nhỏ: Khi nào cần đi khám?

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy các dấu hiệu bé rối loạn tiêu hóa. Việc thăm khám kịp thời giúp xác định nguyên nhân và điều trị đúng cách, tránh các biến chứng nghiêm trọng. Hơn hết, mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện một trong các tình trạng sau:

• Trẻ sốt cao, dù đã dùng thuốc hạ sốt nhưng không giảm sau 2 ngày.
• Trẻ nôn ói liên tục, không ăn uống được.
• Trẻ tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày hoặc bị táo bón nặng.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước như môi khô, tiểu ít, mắt trũng.
• Trẻ đi ngoài phân có máu, màu sắc lạ hoặc mùi tanh bất thường.

5. Cách chăm sóc khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa

Khi nhận thấy dấu hiệu bé bị rối loạn tiêu hoá, mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán nguyên nhân và có hướng điều trị kịp thời. Tùy vào tình trạng và biểu hiện cụ thể, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc phù hợp. Thông thường, các loại thuốc được chỉ định có thể bao gồm thuốc giảm đầy hơi, khó tiêu hoặc thuốc chống tiêu chảy.

Bên cạnh đó, mẹ cũng cần chăm sóc tại nhà đúng cách để giúp trẻ nhanh hồi phục: 

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hợp lý: Mẹ nên chia nhỏ bữa ăn, cho trẻ ăn đủ chất (tinh bột, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất), nhưng tránh đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc thực phẩm khó tiêu. Nên ưu tiên các nhóm thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất để hỗ trợ tiêu hóa như rau bina, chuối, khoai lang, khoai tây,...
• Bổ sung nước và điện giải: Trẻ bị tiêu chảy hoặc nôn trớ dễ mất nước và điện giải. Vì thế, mẹ nên cho trẻ uống nhiều nước, dung dịch oresol (theo hướng dẫn) hoặc nước trái cây pha loãng để bù nước, điện giải và khoáng chất cần thiết.
• Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm: Mẹ cần rửa sạch tay của trẻ trước khi ăn, đồng thời vệ sinh dụng cụ ăn uống kỹ càng. Tránh cho trẻ ăn đồ sống hoặc thực phẩm không rõ nguồn gốc để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột.
• Cho bé ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa: Thức ăn của trẻ nên ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu như cháo loãng, súp rau củ, cơm nhão, chuối chín, khoai tây luộc,...
• Khuyến khích vận động nhẹ nhàng: Cho trẻ vận động vừa sức, phù hợp với độ tuổi như đi bộ nhẹ, đá bóng, đáp xe hoặc chơi đùa nhẹ nhàng. Qua đó giúp kích thích nhu động ruột hoạt động tốt hơn, giảm tình trạng táo bón.
• Hạn chế sử dụng kháng sinh hoặc thuốc điều trị không cần thiết: Mẹ chỉ nên cho trẻ dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý cho con dùng kháng sinh để không làm mất cân bằng vi sinh đường ruột, có thể khiến rối loạn tiêu hóa trở nặng hơn.

6. Cách phòng ngừa rối loạn tiêu hóa ở trẻ hiệu quả

Rối loạn tiêu hóa trẻ em có thể phòng ngừa hiệu quả nếu phụ huynh biết chăm sóc chế độ ăn uống, vệ sinh và thói quen sinh hoạt hợp lý cho con từ sớm. Vì thế, mẹ nên:

• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong ít nhất 6 tháng đầu đời để tăng cường sức đề kháng và giúp hệ miễn dịch phát triển khỏe mạnh.
• Không nên cho trẻ bú hoặc ăn quá no, vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu.
• Cho trẻ ăn dặm đúng thời điểm (6 tháng) và nên bắt đầu với các thức ăn mềm, dễ tiêu. Sau đó tăng dần độ đa dạng và kết cấu thực phẩm để hệ tiêu hóa thích nghi dần.
• Luôn rửa tay kỹ trước khi chế biến thức ăn và sau khi thay tã cho bé; nhằm ngăn ngừa vi khuẩn, virus lây lan và bảo vệ hệ tiêu hóa non nớt của trẻ.
• Tiêm phòng đầy đủ cho trẻ để phòng tránh các bệnh lý liên quan đến hệ tiêu hóa và nhiều bệnh khác.

Với trẻ từ 6 tháng tuổi, mẹ tăng cường sức khỏe đường ruột cho con bằng cách bổ sung thực phẩm giàu lợi khuẩn như sữa chua hoặc chế phẩm chứa men vi sinh phù hợp với độ tuổi.

Gợi ý mẹ sữa chua Zott Montinis, được lên men tự nhiên với 2 chủng men Lactobacillus Bulgaricus và Streptococcus Thermophilus, kết hợp cùng chất xơ hòa tan Inulin từ rễ rau diếp xoăn; hỗ trợ cho hệ tiêu hóa của bé hoạt động ổn định hơn, giảm tình trạng rối loạn tiêu hóa và hấp thu tốt dưỡng chất. Bên cạnh đó, sữa chua còn chứa vitamin nhóm B (B2, B6, B9) góp phần tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh vặt.

Hơn nữa, sữa chua Zott Montinis còn được làm từ 100% sữa tươi chuẩn Châu Âu, kết cấu sánh mịn và không chất bảo quản nên phù hợp cho bé từ 6 tháng sử dụng. Cùng với đó là 3 hương vị thơm ngon (nguyên bản dịu nhẹ, xoài tươi mới, táo thanh mát) để trẻ thay đổi khẩu vị hàng ngày.

>> Xem thêm: Trẻ rối loạn tiêu hóa có nên ăn sữa chua? Cách cho trẻ ăn đúng