Trẻ 12 tháng tuổi biết làm gì và nên nuôi dạy bé như thế nào?

1. Sự phát triển của trẻ 12 tháng tuổi có gì nổi bật?

Sự phát triển của trẻ 12 tháng tuổi nổi bật ở sự tiến bộ đồng thời về thể chất, vận động, ngôn ngữ, nhận thức và cảm xúc, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn sơ sinh sang thời kỳ trẻ chập chững. Ở giai đoạn này, em bé 12 tháng tuổi thường có thể tự đứng trong vài giây, chập chững bước đi hoặc vịn vào đồ vật để di chuyển.

Trẻ cũng bắt đầu sử dụng ngôn ngữ và cử chỉ để giao tiếp, biết gọi "ba", "mẹ" hoặc một vài từ đơn giản, vẫy tay chào, chỉ tay vào đồ vật mình muốn và phản ứng khi được gọi tên. Khả năng nhận thức phát triển rõ rệt giúp bé hiểu các yêu cầu đơn giản, ghi nhớ sự tồn tại của đồ vật ngay cả khi chúng khuất tầm nhìn và thích bắt chước hành động của người lớn thông qua các trò chơi giả vờ.

Bên cạnh sự phát triển về kỹ năng, trẻ cũng dần bộc lộ tính cách và cảm xúc rõ ràng hơn. Bé thích tự lập, hứng thú khám phá môi trường mới nhưng vẫn bám ba mẹ hoặc tỏ ra e dè trước người lạ.

Vì mỗi bé 12 tháng tuổi đều có tốc độ phát triển riêng, ba mẹ nên theo dõi sự tiến bộ của bé theo từng giai đoạn và xây dựng môi trường an toàn, giàu tương tác để con phát huy tối đa tiềm năng của mình.

2. Bé 12 tháng cao bao nhiêu cm và nặng bao nhiêu kg?

Theo WHO, bé trai 12 tháng tuổi có cân nặng trung bình khoảng 9,6 kg và chiều cao 75,7 cm, trong khi đó bé gái có cân nặng trung bình 8,9 kg và chiều cao 74,0 cm. Tuy nhiên, đây chỉ là các chỉ số tham khảo vì mỗi em bé đều có tốc độ phát triển khác nhau, chịu ảnh hưởng bởi di truyền, chế độ dinh dưỡng và môi trường sống. (1) (2)

2.1 Cân nặng của trẻ 12 tháng

• Cân nặng bé trai 12 tháng tuổi trung bình khoảng 9,6kg; mức cân đối dao động từ 7,7 - 12,0 kg.
• Cân nặng bé gái 12 tháng tuổi trung bình khoảng 8,9kg; mức cân đối dao động từ 7,0 - 11,5 kg.

2.2 Chiều cao của trẻ 12 tháng

• Chiều cao bé trai 12 tháng trung bình khoảng 75,7 cm; mức cân đối trong khoảng 71,0 - 80,5 cm.
• Chiều cao bé gái 12 tháng trung bình khoảng 74,0 cm; mức cân đối dao động 68,9 - 79,2 cm.

3. Trẻ 12 tháng tuổi biết làm gì?

Các bậc phụ huynh có thắc mắc trẻ 12 tháng tuổi biết làm gì? Đây là giai đoạn bé có nhiều bước tiến về vận động, ngôn ngữ, nhận thức và khả năng tương tác với mọi người xung quanh. Hầu hết bé 12 tháng đều bắt đầu tự lập hơn trong sinh hoạt, thích khám phá môi trường và biết bộc lộ nhu cầu, cảm xúc của mình. Dưới đây là những cột mốc phát triển phổ biến mà ba mẹ có thể tham khảo.

3.1 Kỹ năng vận động

Ở cột mốc này, nhiều trẻ 12 tháng tuổi đã có thể tự đứng vững trong vài giây mà không cần vịn, chập chững bước những bước đi đầu tiên hoặc di chuyển bằng cách bám vào đồ đạc trong nhà. Bé cũng có thể tự ngồi xuống rồi đứng lên, bò nhanh và luôn hào hứng khám phá xung quanh. Đây là dấu hiệu cho thấy khả năng giữ thăng bằng và phối hợp các nhóm cơ của trẻ đang phát triển rất tốt.

Bên cạnh vận động thô, kỹ năng vận động tinh của bé cũng tiến bộ rõ rệt. Vậy bé 12 tháng biết làm gì ở giai đoạn này? Con có thể dùng ngón cái và ngón trỏ để nhặt những món đồ nhỏ, tự bốc thức ăn, lật nhiều trang sách cùng lúc, bấm nút trên đồ chơi hoặc gõ hai khối đồ chơi vào nhau. Trẻ cũng rất thích đặt đồ vật vào hộp rồi lấy ra nhiều lần vì đây là cách giúp bé học hỏi và khám phá thế giới.

3.2 Khả năng ngôn ngữ và giao tiếp

Đến 12 tháng tuổi, bé đã biết sử dụng cả lời nói và cử chỉ để giao tiếp với mọi người. Nhiều em bé 12 tháng tuổi nói được "ba", "mẹ" và thêm một vài từ đơn giản khác, dù phát âm chưa thật rõ. Bên cạnh đó, trẻ thường bắt chước âm thanh, cố gắng lặp lại những từ người lớn nói và phản ứng khi được gọi tên.

Không chỉ vậy, trẻ còn biết vẫy tay chào, chỉ tay vào đồ vật mình muốn, giơ tay xin bế hoặc lắc đầu để thể hiện mong muốn. Bé cũng hiểu và làm theo những yêu cầu đơn giản như "đưa mẹ quả bóng", "vẫy tay tạm biệt" hoặc "lại đây". Việc trò chuyện, đọc sách và hát cùng con mỗi ngày sẽ giúp vốn từ của trẻ phát triển nhanh hơn.

3.3 Khả năng nhận thức, cảm xúc và hành vi

Vậy đối với phương diện nhận thức, trẻ 12 tháng biết làm gì? Ở thời điểm này, bé đã bắt đầu hiểu mối liên hệ giữa đồ vật và tên gọi, thường nhìn đúng món đồ khi ba mẹ nhắc đến hoặc chỉ tay vào đó. Trẻ cũng biết tìm món đồ chơi bị giấu, đặt đồ vật vào trong hộp rồi lấy ra và sử dụng một số đồ vật đúng công dụng, chẳng hạn như cầm cốc để uống hoặc đưa điện thoại đồ chơi lên tai.

Về cảm xúc và hành vi, bé ngày càng thể hiện cá tính rõ ràng hơn. Trẻ có thể đưa tay hoặc chân để phối hợp khi mặc quần áo, mang sách đến nhờ ba mẹ đọc, thích chơi các trò đơn giản như ú òa, lăn bóng hoặc vỗ tay theo bài hát. Một số bé cũng trở nên bám ba mẹ hơn, e dè khi gặp người lạ hoặc buồn, khóc khi người thân rời đi.

4. Nên dạy bé 12 tháng tuổi những gì?

Ở giai đoạn bé 12 tháng tuổi, các phụ huynh nên ưu tiên rèn cho con những kỹ năng cơ bản như tự lập trong ăn uống, hình thành thói quen ngủ đúng giờ, phát triển vận động thông qua vui chơi, tăng cường giao tiếp và hạn chế tiếp xúc với thiết bị điện tử. Hãy cùng tham khảo những gợi ý dưới đây để đồng hành cùng con một cách khoa học và phù hợp với từng cột mốc phát triển.

4.1 Tập cho trẻ dùng thìa ăn tự lập

Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trẻ 12 tháng tuổi nên ăn 3 bữa chính, 2 bữa phụ mỗi ngày và tiếp tục uống sữa để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Đây cũng là giai đoạn bé bắt đầu muốn tự cầm thìa, tự bốc thức ăn và thích tự mình khám phá bữa ăn. Dù còn khá vụng về, việc để con tự xúc ăn sẽ giúp rèn luyện khả năng phối hợp tay - mắt, phát triển vận động tinh và hình thành tính tự lập ngay từ sớm.(3)

Để bé dễ làm quen, mẹ nên chuẩn bị thìa và bát có kích thước phù hợp với lứa tuổi, đồng thời cho con ngồi ăn cùng gia đình để quan sát và bắt chước người lớn. Trong những bữa đầu, mẹ có thể để bé cầm một chiếc thìa riêng trong khi hỗ trợ bằng một chiếc thìa khác. Đừng quá lo lắng khi thức ăn bị rơi vãi, bởi đây là một phần tự nhiên của quá trình học. Quan trọng hơn, hãy tôn trọng tín hiệu đói - no của trẻ, tránh ép ăn hoặc giành thìa của con vì muốn bữa ăn diễn ra nhanh hơn.

Thức ăn cũng nên được chế biến mềm, cắt nhỏ hoặc băm nhuyễn để bé dễ xúc và nhai, đồng thời luôn có người lớn quan sát nhằm hạn chế nguy cơ hóc nghẹn. Với các bữa phụ, mẹ có thể lựa chọn những món có kết cấu mềm mịn như sữa chua để bé tiếp tục luyện kỹ năng tự cầm thìa. 

Sữa chua cho bé Montinis với nhiều hương vị thơm ngon là gợi ý phù hợp cho bữa phụ của bé. Sản phẩm được lên men tự nhiên với hai chủng men L. Bulgaricus và S. Thermophilus, kết hợp chất xơ hòa tan Inulin cùng vitamin B2, B6, giúp hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức đề kháng cho bé. Bên cạnh đó, sữa chua cho bé Montinis được làm từ 100% sữa tươi châu Âu, nhập khẩu trực tiếp từ Đức về Việt Nam, không chứa chất bảo quản và đạt chứng nhận IFS Food* với mức cao nhất, điểm đánh giá 97,69%, giúp mẹ yên tâm hơn khi bổ sung vào thực đơn của con. Mẹ hãy kết hợp sữa chua cùng các loại trái cây cắt nhỏ để tạo thành món ăn xế thơm ngon, giúp bé hào hứng hơn trong quá trình tập dùng thìa.

*IFS Food (International Featured Standards Food) là tiêu chuẩn quốc tế đánh giá an toàn thực phẩm và chất lượng trong sản xuất, chế biến thực phẩm, được GFSI (Global Food Safety Initiative) công nhận.

4.2 Tạo cho trẻ các thói quen trước khi đi ngủ

Một thói quen đi ngủ đều đặn sẽ giúp trẻ 12 tháng tuổi dễ đi vào giấc ngủ và ngủ ngon hơn, đặc biệt trong giai đoạn bé liên tục học thêm những kỹ năng mới như tập đi và tập nói. Mẹ nên duy trì một chuỗi hoạt động quen thuộc vào cùng một khung giờ mỗi tối, chẳng hạn như tắm nước ấm, thay quần áo thoải mái, đọc truyện, hát ru hoặc ôm con trò chuyện nhẹ nhàng. 

Ở độ tuổi 12 tháng, trẻ cần ngủ khoảng 11 - 14 giờ mỗi ngày, bao gồm giấc ngủ ban đêm và một hoặc hai giấc ngủ ngắn vào ban ngày. Để bé ngủ sâu và ngon giấc hơn, ba mẹ nên giữ phòng ngủ yên tĩnh, ánh sáng dịu, nhiệt độ dễ chịu và hạn chế các thiết bị điện tử hoặc những kích thích mạnh trước giờ ngủ. 

4.3 Tổ chức trò chơi kích thích trẻ phát triển các kỹ năng

Ở giai đoạn này, bé 12 tháng biết làm gì sẽ phụ thuộc rất nhiều vào cơ hội được vui chơi và khám phá mỗi ngày. Thông qua những trò chơi đơn giản, con sẽ phát triển đồng thời kỹ năng vận động, tư duy và khả năng phối hợp các giác quan.

• Khuyến khích vận động thô: Ba mẹ hãy đặt đồ chơi cách bé một khoảng vừa phải hoặc chuẩn bị các món đồ chơi chuyền, đẩy để khuyến khích con chủ động di chuyển, tăng khả năng giữ thăng bằng và sức mạnh cơ bắp.
• Rèn luyện vận động tinh: Những trò chơi như thả khối vào hộp, xếp chồng cốc hoặc hộp giấy, lật sách bìa cứng, dùng thìa nhựa tập xúc hay tự bốc thức ăn sẽ giúp bé phối hợp tay - mắt tốt hơn và tăng sự khéo léo của các ngón tay.
• Phát triển nhận thức qua trò chơi: Ba mẹ có thể chơi ú òa, giấu đồ vật dưới khăn để bé tìm hoặc thường xuyên chỉ vào đồ vật, con vật hay phương tiện trên đường và gọi tên chúng để giúp bé mở rộng vốn từ, tăng khả năng quan sát và ghi nhớ.

4.4 Dạy trẻ cách phát âm, giao tiếp và tương tác

Một số trẻ 12 tháng tuổi có thể bước vào giai đoạn "khủng hoảng 1 tuổi" khi muốn thể hiện nhu cầu nhưng vốn từ còn hạn chế. Để giúp con phát triển ngôn ngữ và giao tiếp tốt hơn, ba mẹ có thể áp dụng những cách sau:

• Thường xuyên trò chuyện và phản hồi: Các phụ huynh hãy nói chuyện với bé bằng từ ngữ rõ ràng, phát âm chuẩn. Khi con bập bẹ hoặc chỉ tay vào một đồ vật, ba mẹ cần gọi đúng tên của đồ vật đó và mở rộng câu nói để giúp bé làm giàu vốn từ.
• Đọc sách và hát cùng con mỗi ngày: Ba mẹ nên ưu tiên những cuốn sách nhiều hình ảnh, vừa đọc vừa chỉ vào từng chi tiết để bé quan sát. Bên cạnh đó, các bài đồng dao, bài hát thiếu nhi kết hợp động tác tay cũng giúp bé ghi nhớ từ ngữ và bắt chước tốt hơn.
• Khuyến khích các cử chỉ giao tiếp: Để khuyến khích con giao tiếp, ba mẹ hãy dạy bé vẫy tay chào, khoanh tay lễ phép, chỉ tay hoặc lắc đầu khi muốn thể hiện cảm xúc và khen ngợi mỗi khi con chủ động giao tiếp để bé thêm tự tin.