Khoảng trống miễn dịch: Nên chăm sóc thế nào để trẻ khỏe mạnh?

1. Giai đoạn khoảng trống miễn dịch ở trẻ là gì?

Khoảng trống miễn dịch là thời gian số lượng, chất lượng kháng thể ‘thụ động’ trẻ nhận từ mẹ giảm dần (thường ở giai đoạn 6 đến 36 tháng tuổi). Trong khi đó, hệ miễn dịch ‘chủ động’ của bé lại chưa hoàn thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây hại xâm nhập (1, 2).

Cụ thể, trước 6 tháng, trẻ được bảo vệ tốt trước vi khuẩn, virus có hại bằng ‘đội quân’ kháng thể hùng hậu (chủ yếu là IgG) nhận trực tiếp từ mẹ (qua nhau thai trong suốt thai kỳ, khoảnh khắc da kề da đầu đời và sữa mẹ). Kể từ tháng thứ 6 trở đi, lượng kháng thể ‘thụ động’ này không còn dồi dào như trước, thậm chí giảm mạnh nhưng hệ miễn dịch ‘chủ động’ ở chính cơ thể trẻ lại đang trong giai đoạn hoàn thiện (1, 2).

Khoảnh khắc chuyển tiếp giữa miễn dịch ‘thụ động’ và miễn dịch ‘chủ động’ tạo nên ‘khoảng trống’, khiến cơ thể trẻ trở nên nhạy cảm hơn. Bên cạnh đó, khoảng từ 6 - 36 tháng tuổi là một trong những giai đoạn não bộ của bé phát triển vượt bậc, con không ngừng tò mò và mong muốn khám phá mọi thứ xung quanh, nên có thể tạo điều kiện cho các tác nhân có hại từ môi trường tấn công (3).

Nếu bố mẹ không kịp thời bù đắp kháng thể thiếu hụt cho bé khi bước vào khoảng trống này thì nguy cơ con mắc bệnh (đặc biệt là các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa) rất cao. Điển hình như: viêm phổi, viêm phế quản, nhiễm khuẩn đường ruột, tay chân miệng,...

2. Cách hỗ trợ ‘lấp đầy’ khoảng trống miễn dịch, giúp trẻ khỏe mạnh

Bố mẹ có thể bảo vệ trẻ ở giai đoạn khoảng trống miễn dịch bằng nhiều cách khác nhau. Bao gồm thiết kế bữa ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, tiêm chủng theo lịch khuyến nghị, tăng cường vận động,... Nhờ đó, bé cải thiện sức đề kháng, ít mắc bệnh vặt và tăng trưởng tốt.

2.1 Xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, đủ chất

Bên cạnh tiếp tục cho trẻ uống sữa theo nhu cầu, bố mẹ chú ý thiết kế thực đơn ăn dặm đủ 4 nhóm chất (chất đạm, chất đường bột, chất béo, vitamin và khoáng chất). Song song, phụ huynh nên đổi thực phẩm thường xuyên và sơ chế cẩn thận, chọn cách chế biến phù hợp với khả năng nhai (như hấp, luộc mềm…) để bé hấp thu dinh dưỡng hiệu quả (2, 4).

Đặc biệt, bố mẹ tăng cường thực phẩm giàu lợi khuẩn và chất xơ (như rau xanh, trái cây, sữa chua,...) giúp trẻ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Khi đường ruột khỏe, sức đề kháng tự nhiên ở bé được tăng cường rõ rệt. Bởi 70% hệ miễn dịch của cơ thể nằm ở đường ruột (5).

2.2 Chăm sóc giấc ngủ của trẻ

Khi ngủ đủ và sâu giấc, cơ thể sẽ sản sinh cytokine - một loại protein hỗ trợ chống viêm nhiễm, từ đó cải thiện đề kháng tự nhiên. Do đó, phụ huynh nên tập cho trẻ thói quen ngủ đúng giờ, ngủ đủ 12 - 14 tiếng/ngày (hoặc nhiều hơn theo nhu cầu); đồng thời chuẩn bị không gian phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát giúp con dễ vào giấc (2, 6).

2.3 Đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch

Tiêm vắc-xin là cách giúp cơ thể trẻ tự sản sinh kháng thể ‘chủ động’ trước các tác nhân gây hại. Bố mẹ nên đưa con đi tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch theo chương trình tiêm chủng mở rộng và các loại vaccine khác theo tư vấn, chỉ định của cơ sở chuyên khoa. Trong đó, trẻ dưới 1 tuổi cần tiêm đủ 8 loại vắc-xin (Lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib, sởi). Còn trẻ từ 1 - 5 tuổi cần tiêm đủ các mũi nhắc lại và các loại vắc-xin phòng bệnh khác (2).

2.4 Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ

Môi trường sống sạch sẽ và thoáng mát giúp giảm khả năng bé tiếp xúc với tác nhân có hại. Vì vậy, bố mẹ nên thường xuyên dọn dẹp nhà cửa; đồng thời giặt giũ chăn mền và sát khuẩn đồ  dùng cá nhân, đồ đựng sữa - thức ăn dặm, đồ chơi,... của bé định kỳ (2).

2.5 Cho trẻ vận động, vui chơi ngoài trời

Bố mẹ hãy cho bé ra ngoài vui chơi, vận động phù hợp như: đi bộ, chạy bộ, đạp xe, bơi lội,... (1, 2). Vận động cường độ vừa phải hàng ngày góp phần kích thích cơ thể trẻ tăng sản xuất tế bào miễn dịch lympho T - một loại bạch cầu đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ miễn dịch tự nhiên của cơ thể.