Bé bị tiêu chảy: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách xử lý hiệu quả

1. Tiêu chảy ở trẻ em là gì?

Tiêu chảy là tình trạng trẻ đi ngoài phân lỏng hoặc nước, nhiều lần trong ngày cụ thể là từ 3 lần trở lên hoặc đi ngoài nhiều hơn so với thói quen bình thường. Tiêu chảy ở trẻ em được chia thành hai dạng chính như sau:

• Tiêu chảy cấp: Đây là tình trạng trẻ bị đi ngoài phân lỏng kéo dài dưới 14 ngày. Nguyên nhân có thể do thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn,...
• Tiêu chảy mạn tính: Là tình trạng tiêu chảy kéo dài trong vài tuần. Nguyên nhân có thể do nhiễm trùng, ký sinh trùng, hội chứng ruột kích thích hoặc trẻ không dung nạp hay dị ứng với một số thực phẩm.

2. Đâu là nguyên nhân khiến trẻ bị tiêu chảy?

Tiêu chảy trẻ em có thể là do các nguyên nhân như nhiễm trùng đường ruột (bao gồm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng), nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, trẻ bị dị ứng thực phẩm,... Cụ thể:

2.1. Nhiễm trùng đường ruột

Có nhiều loại vi trùng được xem là tác nhân gây nhiễm trùng đường ruột ở trẻ, thường gặp gồm:

• Virus: Viêm dạ dày - ruột do virus (Rotavirus, Norovirus,...) hay còn gọi là “cúm dạ dày” là bệnh lý phổ biến ở trẻ em. Bệnh thường khiến bé bị đi ngoài nhiều lần, buồn nôn và nôn,...
• Vi khuẩn: Nhiều loại vi khuẩn như E. coli, Salmonella, Campylobacter, Shigella,… có thể khiến trẻ tiêu chảy. Những vi khuẩn này có thể xâm nhập vào đường tiêu hóa sau khi trẻ ăn phải thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm khuẩn, dẫn đến trẻ bị đi ngoài nhiều lần, phân lỏng và nôn mửa.
• Ký sinh trùng: Một số ký sinh trùng như Giardia (gây giardiasis) và Cryptosporidium (gây cryptosporidiosis) cũng là nguyên nhân gây tiêu chảy kéo dài hoặc tái phát ở trẻ em.

2.2. Các yếu tố khác nguy cơ gây tiêu chảy ở trẻ em

Bên cạnh những nguyên nhân, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ trẻ bị tiêu chảy, bao gồm:

• Nguồn nước không đảm bảo: Trẻ uống nước hoặc sử dụng thực phẩm nhiễm khuẩn có thể gây rối loạn tiêu hóa dẫn đến tiêu chảy.
• Dị ứng thực phẩm: Trẻ nhạy cảm với một số loại thức ăn như sữa bò, trứng, hải sản,… dễ bị đi ngoài phân lỏng.
• Không dung nạp lactose: Một số trường hợp trẻ bị tiêu chảy có thể do trẻ không tiêu hóa được đường lactose trong sữa.
• Sử dụng kháng sinh: Dùng kháng sinh không cần thiết có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến tiêu chảy.
• Các vấn đề y tế: Một số bệnh lý như bệnh celiac, bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng) hoặc hội chứng ruột kích thích cũng làm tăng nguy cơ tiêu chảy kéo dài ở trẻ.

3. Các dấu hiệu bé bị tiêu chảy mẹ nên biết

Trẻ em bị tiêu chảy thường đi ngoài phân lỏng lặp đi lặp lại trong nhiều ngày (trung bình từ 3 - 5 ngày) kèm theo các triệu chứng khác: 

• Trẻ bị đau bụng quặn thắt. 
• Phân trẻ bị tiêu chảy thường có dạng lỏng như nước, có thể kèm nhầy, sủi bọt,... 
• Trẻ bị sốt, buồn nôn và nôn.
• Trẻ mất cảm giác ngon miệng, sụt cân.

4. Biến chứng thường gặp khi trẻ bị tiêu chảy

Mất nước là biến chứng phổ biến và nguy hiểm khi bé bị tiêu chảy. Ở mức độ nhẹ, lượng nước mất đi thường không đáng kể. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy kéo dài ở trẻ em hoặc diễn tiến nặng, trẻ có thể mất nước nghiêm trọng, dẫn đến co giật, tổn thương não, thậm chí tử vong nếu không được bù nước kịp thời.

Một số dấu hiệu trẻ bị tiêu chảy nặng gây mất nước nghiêm trọng như: 

• Trẻ bị khô môi, mắt trũng sâu.
• Trẻ ít hoặc không có nước mắt khi khóc.
• Trẻ đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu.
• Bàn tay và bàn chân của trẻ lạnh, đổi màu.
• Trẻ bồn chồn, cáu kỉnh, quấy khóc.
• Trẻ khát nước, uống một cách háo hức.
• Có thể kèm theo chóng mặt hoặc choáng váng.
• Trẻ có thể bị hôn mê/bất tỉnh.

5. Khi nào nên đưa trẻ bị tiêu chảy đi khám?

Với những trường hợp bé bị tiêu chảy nhẹ, không kèm nôn ói hay triệu chứng bất thường, bệnh có thể tự khỏi sau vài ngày mà không cần đến bác sĩ. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Phân bé bị tiêu chảy có lẫn máu.
• Trẻ bị chướng bụng, đau bụng dữ dội.
• Trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần (> 2 lần/giờ).
• Trẻ không có cảm giác thèm ăn, không chịu uống nước.
• Trẻ nôn mọi thứ sau ăn.
• Trẻ buồn ngủ, lừ đừ, không chơi đùa.
• Trẻ bị sốt cao, quấy khóc liên tục.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước như đi tiểu ít, mắt trũng sâu, môi khô,...
• Các dấu hiệu khác như trẻ thở nhanh, vã mồ hôi, mê man,…

6. Những cách xử lý và điều trị tiêu chảy cho bé hiện nay

Việc điều trị tiêu chảy ở trẻ em cần dựa vào nguyên nhân gây ra để có hướng xử lý phù hợp. Cụ thể là:

6.1. Tiêu chảy do nhiễm trùng đường ruột

Tiêu chảy do virus thường tự khỏi mà không cần dùng thuốc. Trong khi đó, trường hợp trẻ em bị tiêu chảy do vi khuẩn hầu hết cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Còn trường hợp bé bị tiêu chảy do ký sinh trùng, cần sử dụng thuốc chống ký sinh trùng phù hợp để loại bỏ tác nhân gây bệnh.

6.2. Tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa

Trẻ bị rối loạn tiêu hóa khiến bé bị đi ngoài phân lỏng nếu ăn phải thức ăn lạ, chuyển từ bú mẹ sang ăn dặm hoặc thay đổi từ chế độ ăn lỏng sang ăn đặc. Ngoài ra, trẻ bắt đầu đi mẫu giáo cũng dễ gặp tiêu chảy do chưa quen với chế độ ăn mới.

Lúc này, cha mẹ cần tập cho trẻ làm quen với thức ăn mới từ từ, quan sát phản ứng cơ thể. Nếu trẻ tiêu chảy hoặc nôn ói sau khi ăn món nào đó, mẹ nên tạm ngưng cho con ăn món đó và thử lại sau một thời gian.

6.3. Tiêu chảy do dị ứng thực phẩm

Nếu trẻ bị đi ngoài nhiều lần, phân lỏng do dị ứng thực phẩm, mẹ cần tránh những loại thức ăn gây dị ứng. Để xác định nguyên nhân, cha mẹ nên ghi nhật ký chi tiết về thức ăn, đồ uống và thói quen đi tiêu của trẻ. Các thực phẩm dễ gây dị ứng ở trẻ có thể là trứng, hải sản, sữa bò, đậu phộng, đậu nành,…

6.4 .Tiêu chảy do không dung nạp lactose

Trẻ không dung nạp lactose nên hạn chế hoặc tránh các thực phẩm như phô mai, bánh ngọt, kem,.... Thay vào đó, cha mẹ có thể cho trẻ sử dụng sữa hạt (sữa đậu nành, sữa hạnh nhân, sữa hạt điều…) để vừa vẫn đảm bảo cung cấp dinh dưỡng vừa giảm nguy cơ tiêu chảy.

6.5. Tiêu chảy do một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân phổ biến, tiêu chảy ở trẻ em cũng có thể xuất phát từ một số vấn đề bệnh lý cần có biện pháp xử lý phù hợp:

• Bệnh viêm ruột (IBD): Với trẻ mắc bệnh viêm ruột như Crohn hoặc viêm loét đại tràng, việc điều trị thường bao gồm kê đơn thuốc, điều chỉnh chế độ ăn phù hợp,....
• Bệnh Celiac: Trẻ bị bệnh Celiac cần tránh hoàn toàn các thực phẩm chứa gluten như lúa mì, lúa mạch, yến mạch và một số ngũ cốc nguyên hạt theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Tiêu chảy liên quan đến kháng sinh: Nếu kháng sinh là nguyên nhân gây tiêu chảy, bác sĩ có thể khuyên ngừng hoặc thay đổi loại thuốc để giảm tác dụng phụ.
• Tiêu chảy do kém hấp thu: Việc điều trị tình trạng này sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản, có thể bao gồm bổ sung các chất dinh dưỡng mà trẻ thiếu hụt.

>> Xem thêm: Triệu chứng nhiễm khuẩn đường ruột ở trẻ và những cách chăm sóc

7. Chăm sóc trẻ bị tiêu chảy: Nên và không nên làm gì?

Khi bé bị tiêu chảy, cha mẹ nên tích cực cho con bú theo nhu cầu, bù nước và điện giải, chia bữa ăn thành nhiều phần nhỏ, giữ vệ sinh sạch sẽ cho trẻ và xây dựng chế độ ăn uống hợp lý. Đồng thời, cần tránh tự ý cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy, không cho trẻ uống nước trái cây hay đồ uống có ga,...

7.1. Những điều nên làm

Sau đây là những điều cha mẹ nên làm khi chăm sóc trẻ em bị tiêu chảy:

- Tích cực cho bé bú theo nhu cầu: Cho trẻ bú mẹ hoặc bú sữa công thức theo nhu cầu giúp duy trì dinh dưỡng và cung cấp chất lỏng cần thiết, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa của trẻ hồi phục nhanh hơn.

- Bù điện giải và nước cho trẻ: Tiêu chảy có thể khiến trẻ mất nước và điện giải. Cha mẹ nên bổ sung thêm nước cho con nhằm ngăn ngừa mất nước, duy trì cân bằng điện giải. Nếu dùng Oresol cho trẻ cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ để tránh các biến chứng nguy hiểm.

- Cho bé ăn thành nhiều bữa nhỏ: Chia bữa ăn thành nhiều phần nhỏ, dễ tiêu hóa giúp trẻ hấp thu tốt hơn, giảm áp lực lên hệ tiêu hóa non nớt và hạn chế nôn ói hoặc tiêu chảy nặng hơn.

- Vệ sinh sạch sẽ cho con: Mẹ nên thường xuyên rửa tay cho trẻ và người chăm sóc, vệ sinh hậu môn, thay tã kịp thời giúp ngăn ngừa lây nhiễm và giảm nguy cơ bội nhiễm đường tiêu hóa.

- Xây dựng chế độ ăn uống hợp lý: Mẹ nên cho trẻ ăn những thực phẩm dễ tiêu hóa như cháo, súp,... đồng thời hạn chế đồ ngọt, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ để tránh kích ứng đường ruột.

- Theo dõi các dấu hiệu nghiêm trọng: Cha mẹ đảm bảo luôn quan sát tình trạng của trẻ như sốt cao, nôn ói nhiều, phân lẫn máu, mắt trũng, môi khô, tiểu ít,… để kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu cần.

7.2. Những điều không nên làm

Song song với những việc nên làm kể trên, cha mẹ cũng cần tránh một số điều sau khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy:

• Không tự ý cho trẻ uống thuốc cầm tiêu chảy, vì việc dùng thuốc sai cách có thể che lấp triệu chứng và gây nguy hiểm cho bé.
• Không nên cho trẻ uống nước trái cây hoặc đồ uống có ga, vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn.
• Tránh thay đổi thức ăn đột ngột hoặc thực phẩm lạ có thể gây khó tiêu khiến hệ tiêu hóa của bé thêm căng thẳng.
• Không tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thảo dược chưa được kiểm chứng, vì có thể gây hại cho trẻ.

8. Cách phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ hiệu quả

Để giảm nguy cơ trẻ mắc tiêu chảy và bảo vệ hệ tiêu hóa còn non nớt của con, cha mẹ có thể áp dụng những biện pháp ngăn ngừa sau:

• Cha mẹ cần rửa tay thường xuyên, đặc biệt là sau khi thay tã và trước khi cho bé ăn.
• Giữ vệ sinh sạch sẽ các bề mặt phòng tắm như bồn rửa và bồn cầu.
• Đảm bảo nguồn nước sạch, dùng nước đã đun sôi cho trẻ uống và pha sữa.
• Vệ sinh dụng cụ ăn uống, bình sữa đúng cách, tiệt trùng thường xuyên để tránh vi khuẩn xâm nhập.
• Cho trẻ ăn những thực phẩm nấu chín kỹ, tránh đồ tái sống hoặc không rõ nguồn gốc.
• Tiêm phòng đầy đủ cho bé để giảm nguy cơ tiêu chảy nặng do virus.

Ngoài ra, mẹ đừng quên rằng đối với trẻ trên 6 tháng tuổi hoặc trẻ lớn, nên bổ sung thêm các thực phẩm giàu lợi khuẩn (như sữa chua, men vi sinh tự nhiên...) để tăng cường đề kháng đường ruột, giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định và phục hồi nhanh hơn sau khi bị tiêu chảy.

Khi chọn sữa chua cho bé mẹ nên ưu tiên các thương hiệu uy tín, sản xuất trên dây chuyền hiện đại. Đơn cử như sữa chua Zott Montinis được nhiều cha mẹ tin chọn cho con, bởi sản phẩm được làm từ 100% sữa tươi chuẩn Châu Âu và lên men tự nhiên từ 2 chủng men L. Bulgaricus và S. Thermophilus. Kết hợp với chất xơ hòa tan Inulin từ rễ rau diếp xoăn sẽ hỗ trợ bé tiêu hoá tốt hơn, giảm tình trạng rối loạn tiêu hóa như bé tiêu chảy, đi ngoài nhiều lần,…

Hơn nữa, sữa chua Zott Montinis còn góp phần giúp trẻ tăng sức đề kháng nhờ bổ sung vitamin nhóm B (B2, B6, B9). Sản phẩm được sản xuất trên dây chuyền hiện đại chuẩn Đức, không chứa chất bảo quản nên mẹ có thể yên tâm cho bé yêu từ 6 tháng tuổi thưởng thức. Ngoài ra, sữa chua còn có kết cấu sánh mịn cùng nhiều hương vị thơm ngon, dễ ăn như vị nguyên bản, xoài và táo. Mẹ có thể cho bé ăn trực tiếp hoặc kết hợp với bánh, trái cây để tăng thêm sự hấp dẫn.

>> Xem thêm: Bé bị tiêu chảy ăn sữa chua được không? Ăn loại nào và Lưu ý